Tầng thượng nhà ống: phòng thờ, sân phơi, bồn nước — sắp thế nào cho đúng việc
Mục nhà ống Hà Nội đã có bài về các tầng dưới, giếng trời, cầu thang và lối thoát. Bài này nói về tầng trên cùng, nơi rất nhiều nhà ống Hà Nội đặt phòng thờ, cạnh sân phơi, bồn nước, máy nước nóng năng lượng mặt trời. Người ta chọn tầng thượng cho phòng thờ vì quan niệm “thờ trên cao”, không có ai đi lại phía trên bàn thờ. Nhưng tầng thượng cũng là tầng nóng nhất mùa hè, lạnh và gió nhất mùa đông, và là chỗ ít người lên nhất.
Vì sao phòng thờ hay ở tầng thượng
Theo nếp nhà Bắc, bàn thờ nên đặt ở nơi cao, trang nghiêm, phía trên không có phòng ngủ, nhà vệ sinh, không có người đi lại. Với nhà ống nhiều tầng, tầng trên cùng là chỗ duy nhất thoả điều đó. Đây là lựa chọn hợp lý, nhưng cần sắp xếp để phòng thờ không bị mái tôn hầm nóng, không bị thấm dột, và người lớn tuổi vẫn lên được để thắp hương.
Phòng thờ và sân phơi: tách đúng
- Phòng thờ có cửa riêng, đóng lại khi không thắp hương, để bụi và gió từ sân thượng không vào.
- Không phơi quần áo, đặc biệt đồ lót, ngay trước cửa phòng thờ hay nhìn thẳng vào ban thờ. Nhiều nhà kiêng điều này, và nó cũng không đẹp mắt khi khách lên thắp hương.
- Giàn phơi đặt lệch sang một bên sân, có mái che mưa.
- Không chất đồ cũ, bao tải, thùng carton cạnh phòng thờ.
Bồn nước trên mái: nặng hơn bạn nghĩ
Bồn nước một nghìn lít khi đầy nặng hơn một tấn. Bồn đặt trên chân sắt gỉ, trên mái tôn, trên sàn không được tính chịu tải là rủi ro thật, nhất là khi có giông. Mấy việc nên kiểm:
- Chân đỡ bồn có gỉ, cong, lún không.
- Bồn đặt trên dầm, cột chịu lực chứ không đặt giữa nhịp sàn.
- Bồn được chằng buộc chống gió lật.
- Bồn không đặt ngay trên trần phòng thờ, phòng ngủ.
Nếu không chắc, mời thợ hoặc kỹ sư xem. Vệ sinh bồn định kỳ để nước sạch.
Chống nóng và chống thấm
Phòng thờ dưới mái tôn mùa hè có thể nóng tới mức nến sáp chảy mềm, ảnh thờ phai nhanh. Làm thêm lớp cách nhiệt dưới mái, trồng giàn cây leo, làm mái che hai lớp. Sân thượng bê tông thì kiểm tra lớp chống thấm và lỗ thoát nước mỗi năm trước mùa mưa; lá cây, rác bịt lỗ thoát là nguyên nhân hàng đầu của nước đọng và thấm xuống tầng dưới.
🔴 Lan can, cửa sân thượng và trẻ nhỏ
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Tầng thượng nhà ống là nơi trẻ con thích lên chơi, thả diều, xem pháo hoa, và cũng là nơi nguy hiểm nhất nhà với trẻ:
- Lan can phải đủ cao, chắc, không có thanh ngang để trẻ trèo, khe đủ hẹp để trẻ không chui lọt.
- Không đặt ghế, chậu cây lớn, thùng sát lan can: trẻ trèo lên rồi với ra ngoài.
- Cửa lên sân thượng có khoá ở tầm cao trẻ không với tới, nhưng người lớn mở được nhanh khi có cháy.
- Trẻ chỉ lên sân thượng khi có người lớn đi cùng.
Tầng thượng cũng thường là lối thoát khi có cháy ở tầng dưới, nên đừng khoá chết hay chất đồ chặn lối.
Nhang khói trong phòng thờ kín
Phòng thờ tầng thượng nhiều nhà làm kín để tránh gió. Khói nhang đọng lại, ám trần, ám ảnh thờ. Mở cửa sổ khi thắp hương, dùng nhang ít khói, không để nến cháy khi xuống nhà. Mục bàn thờ nhà Bắc có bài riêng về hương khói trong nhà kín.
Người lớn tuổi lên phòng thờ
Cầu thang nhà ống dốc, tầng thượng thì xa. Người lớn tuổi lên thắp hương mỗi rằm, mùng một là leo năm sáu tầng. Lắp tay vịn chắc chạy suốt cầu thang, đèn cảm ứng ở mỗi chiếu nghỉ, ghế nhỏ trong phòng thờ để ngồi nghỉ. Nếu các cụ không lên nổi nữa, nhiều gia đình đặt thêm một ban thờ nhỏ ở tầng dưới, sau khi bàn với người lớn trong họ.
Máy nước nóng năng lượng mặt trời và dây điện trên mái
Tầng thượng còn là chỗ đặt máy nước nóng năng lượng mặt trời, cục nóng điều hoà, ăng ten, dây điện chạy dọc. Ống chân không của máy nước nóng có thể vỡ khi có mưa đá hoặc vật nặng rơi; mảnh kính vỡ nằm trên sân thượng là nguy hiểm cho người lên phơi đồ. Kiểm tra máy sau mỗi trận giông lớn. Dây điện đi trên mái phải đi trong ống, ổ cắm ngoài trời có nắp che mưa, không câu dây tạm cho đèn trang trí ngày Tết rồi để nguyên cả năm. Cục nóng điều hoà nên có giá đỡ chắc và chỗ đứng an toàn cho thợ khi bảo dưỡng.
Cây cảnh trên sân thượng
Nhiều nhà làm vườn nhỏ trên sân thượng, cạnh phòng thờ, trồng hoa thắp hương, rau sạch. Chậu đất ướt rất nặng, nên đặt chậu lớn trên vị trí dầm, cột, không dồn hết một góc. Chậu cách lan can một khoảng để trẻ không dùng làm bậc trèo. Đáy chậu có khay hứng nước, không để nước rỉ ra làm thấm sàn và chặn lỗ thoát. Chọn cây chịu nắng gió, vì tầng thượng nhà ống mùa hè rất khắc nghiệt.
Mùa đông trên tầng thượng
Gió mùa đông bắc thổi mạnh nhất ở tầng cao. Phòng thờ có cửa kính, cửa sổ hở khe thì gió lùa làm nến tắt, nhang bay tàn. Gioăng kín cửa sổ, rèm dày ở phía hướng gió, và không mở cửa sổ phía bắc khi thắp hương ngày gió lớn.
Nói gọn lại
Phòng thờ tầng thượng là lựa chọn hợp nếp nhà Bắc, miễn là tách khỏi sân phơi, chống nóng chống thấm, bồn nước đặt đúng chỗ chịu lực. Lan can chắc, cửa sân thượng khoá cao, không chất đồ sát lan can. Và giúp người lớn tuổi lên xuống an toàn bằng tay vịn, đèn và một chiếc ghế nhỏ.