Thông gió cho nhà ống khi chỉ có một mặt thoáng: làm gì khi không mở thêm được cửa
Bốn bài trước của mục này nói nhà ống Hà Nội sâu và hẹp lại có thêm một mùa lạnh, giếng trời được gì và phải đánh đổi gì, cầu thang là chỗ tốn diện tích nhất và cũng dễ ngã nhất, và nhà mặt tiền vừa ở vừa bán. Bài này nói vấn đề nằm dưới tất cả: nhà chỉ có một mặt thoáng thì không khí gần như đứng yên.
Hệ quả thấy được mỗi ngày: phòng giữa nhà bí và tối, mùi bếp lan khắp nhà, mùa nồm thì ẩm lâu khô, và mùa hè thì tầng trên hầm tới đêm.
Vì sao mở một cửa là không đủ
Điều nên nhớ trước tiên: gió cần hai lỗ, không phải một. Một cửa mở toang mà bên kia bịt kín thì không khí chỉ quẩn tại chỗ. Mở thêm một khe nhỏ ở phía đối diện, dù bé, cũng tạo được luồng — và luồng mới là thứ đổi không khí trong nhà.
Với nhà ống, "phía đối diện" thường không phải bức tường sau mà là phía trên: khí nóng nhẹ hơn nên nó tự dâng lên. Việc của bạn là mở cho nó một đường ra ở trên cao.
Đường ra ở trên cao: mấy cách
- Ô thoáng ở đỉnh giếng trời — nếu nhà đã có giếng trời mà đỉnh bị đậy kín thì nó chỉ còn là ống lấy sáng, không phải ống thoát khí. Một khe hở có mái che mưa ở trên cùng đổi hẳn tình hình.
- Cửa lật hoặc ô thoáng ở tầng trên cùng, mở ra mặt tiền hoặc mặt sau nếu có.
- Quạt hút gắn ở tầng trên để kéo khí nóng ra, trong khi tầng dưới mở cửa cho khí mát vào.
- Cửa thông phòng có khe thoáng ở trên, để khí đi được giữa các phòng ngay cả khi cửa đóng.
Nguyên tắc chung: lấy vào ở thấp, thả ra ở cao. Làm được cặp đó thì cả nhà có luồng, kể cả khi ngoài trời gần như lặng gió.
Quạt hút: rẻ nhất và hiệu quả nhất
- Bếp và nhà vệ sinh là hai chỗ bắt buộc phải có, và phải là loại hút ra ngoài chứ không chỉ đảo gió.
- Bật sớm và tắt muộn — mùi và hơi nước còn ở lại sau khi bạn đã xong việc.
- Khi bật quạt hút, phải có chỗ cho không khí thay thế đi vào, nếu không nó chạy rất nặng mà hút chẳng bao nhiêu. Hé một cửa ở xa là đủ.
- Vệ sinh cánh và lưới định kỳ; bám mỡ dày thì hiệu suất giảm rõ và còn là rủi ro cháy ở khu bếp.
- Quạt hút gắn tường ở phòng giữa nhà cũng đáng cân nhắc, miễn có đường dẫn ra ngoài.
🔴 An toàn: mấy điều không được đổi lấy sự kín đáo
- Không bịt kín ô thoáng duy nhất của phòng có thiết bị đốt. Bếp gas và bình nóng lạnh dùng gas cần thông gió; đây là điều kiện an toàn, không phải tuỳ chọn.
- Lối thoát phải mở được từ bên trong. Nhà ống thường có khung sắt ở mặt tiền và ở sân thượng — phải có ít nhất một ô mở được, với chìa hoặc chốt để ngay tại chỗ.
- Giếng trời là đường khói đi lên rất nhanh khi có cháy. Vì vậy đừng chất đồ dễ cháy dọc giếng trời và đừng dùng nó làm kho.
- Không đặt máy phát điện, không đốt than trong nhà hoặc trong khu vực kín, kể cả ở tầng trệt nhà ống.
- Có ít nhất một bình chữa cháy, đặt ở tầng trệt gần lối ra, và cả nhà biết dùng.
Xử mùi bếp lan khắp nhà
Đây là than phiền phổ biến nhất của nhà ống, vì bếp thường ở cuối nhà và mùi theo đường thẳng đi lên.
- Máy hút mùi loại hút ra ngoài, bật sớm tắt muộn.
- Đóng cửa các phòng khi nấu món nhiều dầu mỡ.
- Nếu bếp nằm ngay dưới giếng trời thì mùi sẽ lên tầng trên rất nhanh — cân nhắc thêm một quạt hút riêng cho khu bếp.
- Đổ rác thực phẩm trong ngày; phần lớn mùi trong nhà ống đến từ rác chứ không từ việc nấu.
Mùa nồm và mùa nóng: hai nhịp khác nhau
- Ngày nồm: đóng cửa, bật quạt hút và máy hút ẩm nếu có. Mở cửa cho thoáng lúc này là đưa thêm hơi ẩm vào nhà.
- Ngày nóng: mở thông từ sáng sớm và sau khi mặt trời lặn, đóng lại vào giữa ngày; tạo luồng bằng cặp thấp và cao.
- Mùa lạnh: vẫn nên thoáng một lúc mỗi ngày, vì nhà kín cả mùa là nhà ẩm và ngột.
Bài về nồm ẩm và bài về mùa hè Hà Nội ở các mục khác của trang này nói kỹ hơn từng mùa.
Nếu định cải tạo
Khi có dịp sửa nhà, đây là những hạng mục đáng ưu tiên hơn phần trang trí: mở ô thoáng ở đỉnh giếng trời có mái che, thêm cửa lật ở tầng trên, đi đường điện cho quạt hút ở bếp và nhà vệ sinh, và làm khe thoáng trên cửa phòng.
Việc đụng tới kết cấu hoặc mở thêm ô trên tường chung thì phải hỏi kỹ sư và hỏi hàng xóm — bài về giấy tờ và hàng xóm khi sửa nhà ở trang cùng cụm nói rõ phần đó.
Nói gọn lại
Gió cần hai lỗ: lấy vào ở thấp, thả ra ở cao. Mở đỉnh giếng trời, thêm quạt hút ở bếp và nhà vệ sinh, chừa khe thoáng trên cửa phòng, và nhớ rằng quạt hút chỉ chạy tốt khi có chỗ cho khí thay thế đi vào. Đừng bao giờ bịt ô thoáng của phòng có thiết bị đốt, và giữ cho mỗi tầng có một đường thoát mở được từ bên trong.