Nhà ống và lối thoát thứ hai: việc quan trọng nhất trong nhà

Nhà ống có một đặc điểm cấu trúc mà ai ở cũng biết nhưng ít khi nghĩ tới hết hệ quả: 🔴 chỉ có một lối ra, và lối ra đó nằm ở tầng trệt — đúng nơi để xe máy.

Tức là nếu có cháy ở tầng trệt, cái duy nhất dẫn ra ngoài cũng chính là cái đang cháy. Bài này nói về cách tạo ra một đường thứ hai, và mấy việc kèm theo.

Vì sao tầng trệt là chỗ nguy hiểm nhất

Nó tập trung gần như mọi nguồn cháy của cả căn nhà:

• Xe máy, xe điện — xăng, pin, và thói quen sạc qua đêm.
• Tủ điện tổng và đồng hồ điện.
• Kho hàng hoặc mặt bằng kinh doanh ở những nhà vừa ở vừa bán.
• Bếp, ở nhiều nhà.

⚠️ Và cầu thang trong nhà ống hoạt động như một ống khói: khói từ tầng trệt bốc thẳng lên các tầng trên rất nhanh, thường nhanh hơn nhiều so với lửa. Người ở tầng trên có thể chưa thấy lửa mà đã không thở được.

Lồng sắt: bảo vệ và bịt lối cùng lúc

Ban công và cửa sổ quây lồng sắt là chuyện phổ biến và có lý do thật của nó. Nhưng nó biến mọi lối thoát còn lại thành tường.

⇒ Cách giải quyết mà nhiều nhà đã làm và nên làm: 🔴 cắt một ô cửa thoát hiểm trên lồng sắt, có bản lề, khoá từ bên trong. Ba điều kiện đi kèm:

1. Chìa hoặc chốt treo cố định ngay tại đó — không cất trong ngăn kéo, không để ở tầng khác.
2. Cả nhà biết chỗ đó và biết cách mở, kể cả trẻ lớn và người giúp việc.
3. Thử mở thật vài tháng một lần. Bản lề gỉ và ổ khoá kẹt là chuyện thường ở ngoài trời, và nó chỉ lộ ra vào đúng lúc không được phép lộ.

Bốn hướng cho lối thoát thứ hai

• Cửa lên sân thượng — không khoá chết, và chìa treo ngay cạnh cửa. Rất nhiều nhà khoá cửa này rồi cất chìa ở đâu không ai nhớ.
• Ô thoát trên lồng sắt ban công ở các tầng.
• Lối thông sang nhà bên — một ô cửa nhỏ ở tường giáp ranh hoặc trên sân thượng, thoả thuận với hàng xóm. Nghe lạ nhưng ở nhiều dãy nhà ống, đây là phương án thực tế nhất, và nó giúp cả hai nhà chứ không riêng ai.
• Thang dây hoặc dây thoát hiểm cho tầng thấp — cất ở chỗ cố định gần cửa sổ, và tập thử một lần cho biết cách dùng.

⚠️ Một lối thoát chưa bao giờ được thử là một lối thoát chưa chắc có. Đây là điểm quan trọng nhất trong phần này.

Giữ đường trong nhà thông

• 🔴 Không để xe chắn lối ra, và không để xe ngay dưới chân cầu thang.
• Cầu thang không để đồ — thùng hàng, chậu cây, đồ chờ mang lên. Trong khói thì người ta đi bằng tay sờ tường, và một cái thùng ở bậc thứ năm đủ làm ngã cả người bế trẻ.
• Không sạc xe điện qua đêm, và không sạc ở chân cầu thang hay lối đi. Sạc ở chỗ thoáng, trong lúc có người ở nhà.
• Hành lang giữa các tầng để trống.

Thiết bị: bốn thứ, mỗi tầng

1. Báo khói — quan trọng nhất, vì nó cho bạn thời gian. Đặt ở hành lang có phòng ngủ, mỗi tầng một cái. Bấm nút thử hằng tháng.
2. Bình chữa cháy ở mỗi tầng, treo chỗ với tới được, không bị đồ chắn.
3. Khăn hoặc mặt nạ lọc khói để ở phòng ngủ. Không có thì một chiếc khăn bông và chai nước cũng hơn không.
4. Đèn pin ở mỗi phòng ngủ, để chỗ cố định trong tầm với từ giường.

Khói mới là thứ nguy hiểm nhất

Phần lớn trường hợp thương vong trong đám cháy nhà là do khói và khí độc, không phải do lửa. Mấy điều nên biết trước:

• Khói bốc lên trên, nên lớp không khí thở được nằm sát sàn. Cúi thấp, bò ra nếu phải đi qua khói.
• Che mũi miệng bằng khăn ẩm.
• 🔴 Nếu không ra được thì đóng cửa phòng lại, chèn khăn ướt vào khe dưới cửa, ra ban công hoặc cửa sổ, và báo hiệu cho người bên ngoài biết có người ở đây. Một cánh cửa đóng cản khói được đáng kể — nó mua thêm thời gian.
• Sờ cánh cửa trước khi mở — nóng thì đừng mở, tìm đường khác.
• Đừng quay lại lấy đồ.

Kế hoạch của gia đình

Nghe hình thức, nhưng khi có việc thì khác hẳn — vì lúc đó không ai còn nghĩ mạch lạc được:

1. Vẽ ra hai đường ra khỏi nhà từ mỗi tầng, dán ở chỗ ai cũng thấy.
2. Chọn một điểm tập kết ngoài nhà — gốc cây, cột điện, cửa nhà hàng xóm. Ra tới đó thì đếm người.
3. Phân công rõ ai lo cho ai — ai bế trẻ nhỏ, ai dìu người già, ai gọi cứu hoả.
4. Đi thử một lần trong năm. Chỉ mất mười phút, và nó lộ ra những thứ mà nhìn trên giấy không thấy: cửa kẹt, chìa không có, đồ chắn lối.
5. Dán số cứu hoả và địa chỉ nhà đầy đủ ở chỗ dễ thấy. Trong lúc hoảng loạn, người gọi thường không đọc nổi địa chỉ chính xác.

Nhà vừa ở vừa bán hàng

Đây là nhóm rủi ro cao nhất, vì tầng trệt chứa hàng hoá:

• Không chất hàng chắn lối ra và chắn chân cầu thang — kể cả tạm một buổi.
• Hàng dễ cháy để riêng, cách xa tủ điện và chỗ sạc xe.
• Có một lối lên tầng không đi qua khu hàng nếu bố trí được.
• Người thuê mặt bằng tầng trệt thì thoả thuận rõ với chủ nhà về lối thoát chung và ai giữ chìa cửa nào.

⇒ Việc đáng làm ngay hôm nay, mất mười lăm phút: đi từ phòng ngủ của mình ra khỏi nhà theo đường thứ hai — không phải đường cầu thang chính. Nếu không có đường thứ hai, hoặc đi tới nửa chừng thì gặp một ổ khoá không có chìa, thì bạn vừa tìm ra việc quan trọng nhất cần làm trong nhà mình.

Nhà thuê và nhà nhiều hộ

Người thuê thường không tự quyết được chuyện cắt lồng sắt hay làm cửa sân thượng, nhưng vẫn có phần làm được:

• Hỏi trước khi ký: nhà có lối thoát thứ hai không, cửa sân thượng khoá hay mở, ai giữ chìa. Đây là câu hỏi hoàn toàn bình thường khi thuê nhà.
• Đề nghị chủ nhà làm ô thoát trên lồng sắt — nhiều chủ đồng ý vì nó bảo vệ chính tài sản của họ, và chi phí không lớn.
• Tự trang bị phần di động được: báo khói loại dán, bình chữa cháy mini, đèn pin, khăn. Chuyển nhà thì mang theo.
• Biết chìa nào ở đâu ngay từ ngày đầu dọn vào, và đừng để cửa thoát bị khoá bằng ổ khoá của chủ nhà mà mình không có chìa.

⚠️ Với nhà nhiều hộ chung một lối lên: lối chung là việc chung. Một hộ để xe chắn chân cầu thang hay chất đồ ở chiếu nghỉ thì cả toà chịu hậu quả. ⇒ Đây là chuyện nên nói thẳng với nhau trong lúc bình thường — nhẹ nhàng, cụ thể, và sớm — chứ không phải chuyện để dành tới lúc có việc mới nói.