Rằm và mùng một ở nhà phố chật: giữ nếp mà không thành gánh

Hai bài trước nói bàn thờ gia tiên trong nhà miền Bắc và chỗ đặt, và chuyện hương khói trong nhà kín. Bài này nói phần lặp lại đều đặn nhất: rằm và mùng một hằng tháng.

Giỗ chạp một năm vài lần thì ai cũng thu xếp được. Việc hai lần mỗi tháng, kéo dài mấy chục năm, mới là thứ cần làm cho nhẹ — nếu không thì nó thành gánh, và gánh thì sớm muộn cũng bị bỏ.

Làm gọn lại phần chuẩn bị

• Một bộ đồ dùng để riêng: khăn lau, chén nước, đĩa nhỏ, bật lửa — cất cùng một chỗ cố định.
• Mua sẵn nhang đèn cho vài tháng, để không phải chạy ra chợ vào đúng buổi sáng bận.
• Hoa quả mua từ hôm trước, chọn loại để được; sáng sớm hôm đó thường vội.
• Một mâm nhỏ vừa đủ hơn là bày to rồi bỏ phí — nhà phố ít người thì ăn không hết.
• Nếp mỗi nhà mỗi khác: hỏi người lớn trong nhà xem nhà mình vốn làm thế nào, đừng làm theo mạng.

Phân công cho rõ

1. Nói thẳng ai làm việc gì, đừng để mặc định rơi vào một người.
2. Người mua, người dọn, người thắp — chia được thì nhẹ hẳn.
3. Trẻ con làm được phần nhỏ: lau bàn, xếp quả, thay nước. Đây cũng là cách chúng học nếp nhà.
4. Người bận thì nhận việc mua sắm từ hôm trước, không nhất thiết phải có mặt buổi sáng.
5. Đặt lịch nhắc trong điện thoại — nhớ ngày là phần hay quên nhất.

An toàn — nhắc lại vì nhà phố kín

• Không thắp rồi ra khỏi nhà, dù chỉ chạy ra chợ mươi phút.
• Dọn quang quanh bàn thờ: giấy, vải, hộp, túi nilon để xa.
• Bát nhang đầy chân nhang dễ bốc cháy — rút bớt định kỳ theo nếp nhà mình.
• Mở cửa hoặc bật quạt thông gió trong lúc thắp; nhà kín thì khói tích lại nhanh.
• Thắp ít và thắp ngắn là cách nhiều nhà phố đã chuyển sang, và đó là lựa chọn hợp lý.
• Người có bệnh hô hấp trong nhà thì càng nên cân nhắc; hỏi bác sĩ nếu không chắc.

Khi bàn thờ ở tầng trên cùng

• Nhà ống hay đặt bàn thờ tầng trên — nghĩa là mỗi lần lên xuống là một lần leo thang.
• Người lớn tuổi leo thang cầm đồ là việc nguy hiểm: chia làm nhiều lượt, hoặc để người trẻ mang lên.
• Có một cái khay để mang đủ một lượt, đỡ phải đi lại.
• Đèn ở cầu thang phải sáng, nhất là buổi sáng sớm còn tối.
• Không bê đồ mà vịn tay không được — đây là nguyên nhân ngã thang phổ biến.

Mùa nồm và bàn thờ

• Đồ thờ bằng đồng xỉn nhanh trong mùa nồm, và gỗ thì dễ mốc ở chân tủ.
• Lau khô sau khi lau ẩm, đừng để nước đọng trên mặt gỗ.
• Kê cách tường một chút nếu tủ thờ đặt sát tường hay thấm.
• Hoa quả hỏng rất nhanh trong những ngày ẩm — thay sớm hơn thường lệ.
• Nhang hút ẩm thì khó cháy và hay tắt giữa chừng; cất trong hộp kín có gói hút ẩm.

Khi cả nhà đều bận

• Làm ít mà đều hơn làm to rồi bỏ — thay nước, lau bàn, thắp một nén là đã giữ được nếp.
• Không kịp buổi sáng thì làm buổi tối; nhiều nhà vẫn làm vậy.
• Bỏ một lần không phải chuyện lớn, và cũng không cần ai phải áy náy.
• Đừng để việc này thành lý do trách nhau trong nhà — khi đó nó đã đi ngược mục đích ban đầu.

Nhà thuê và nhà nhỏ

1. Một kệ thờ nhỏ gắn tường là đủ, không cần tủ lớn.
2. Tránh đặt sát bếp và sát nhà vệ sinh; ở nhà nhỏ thì chọn chỗ ít đi lại nhất.
3. Hỏi chủ nhà trước khi khoan tường, và hỏi bằng tin nhắn.
4. Nhang điện hoặc đèn điện là lựa chọn nhiều người ở trọ dùng, vừa an toàn vừa không ám mùi sang phòng bên.
5. Chuyển nhà thì gói riêng đồ thờ và mang theo người, đừng để lẫn trong thùng chung.
6. Ở ghép thì hỏi người ở cùng trước khi đặt — mùi nhang là thứ không phải ai cũng chịu được.

Ý nghĩa của việc lặp lại

Phần được nhất của nếp này không nằm ở mâm cúng mà ở chỗ: hai lần mỗi tháng, cả nhà cùng dừng lại một chút. Có người lau bàn, có người cắm hoa, có đứa trẻ đứng xem và hỏi ông bà là ai.

Giữ được phần đó là đủ. Còn mâm to hay nhỏ thì tuỳ nhà, tuỳ năm, và không ai ở trên đếm.

Câu hỏi thường gặp