Tường và trần mùa nồm: vết loang, bong sơn, mốc chân tường — đọc nguyên nhân trước khi sơn lại
Cứ vào mùa nồm, tường và trần nhà miền Bắc lại hiện ra những thứ mà cả năm không thấy: vệt loang sẫm, mảng sơn phồng lên, chấm mốc đen ở chân tường, đôi khi cả nước nhỏ giọt từ trần. Phản ứng thường gặp là gọi thợ sơn lại. Nhưng sơn lại mà không tìm ra nguồn ẩm thì mùa nồm sang năm mọi thứ quay lại y hệt, và tiền sơn coi như bỏ.
Bốn nguồn ẩm khác nhau, bốn cách chữa khác nhau
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Bốn nguyên nhân dưới đây cho ra những vết trông khá giống nhau nhưng cách xử lý hoàn toàn khác:
- Ngưng tụ — hơi nước trong không khí đọng lại trên bề mặt lạnh.
- Thấm từ ngoài vào — nước mưa qua tường ngoài, qua khe nứt, qua mái.
- Thấm ngược từ nền lên — ẩm từ đất đi lên theo chân tường.
- Rò rỉ đường ống — ống nước hoặc ống thoát âm tường bị rò.
Sơn chống thấm chỉ giải quyết được nhóm hai, và chỉ khi sơn đúng mặt. Ba nhóm còn lại sơn bao nhiêu cũng vô ích.
Ngưng tụ: ẩm từ không khí
Đây là nguyên nhân đặc trưng của mùa nồm. Không khí ẩm nóng gặp bề mặt lạnh hơn thì hơi nước ngưng thành giọt — đúng hiện tượng làm sàn đá đổ mồ hôi và cốc nước đá đọng nước bên ngoài.
Dấu hiệu nhận ra: ẩm xuất hiện trên diện rộng và đều, đúng vào những ngày nồm, rồi tự khô khi trời hanh trở lại. Thường nặng nhất ở góc tường, sau tủ, sau đầu giường — những chỗ không khí không lưu thông.
Cách chữa không nằm ở tường mà nằm ở không khí: giảm độ ẩm trong phòng và tăng lưu thông ở những góc kín. Đóng bớt cửa vào ngày nồm nặng, kéo đồ đạc cách tường một khoảng, và dùng máy hút ẩm nếu có. Sơn lại tường trong trường hợp này hoàn toàn không giải quyết gì.
Thấm từ ngoài vào
Dấu hiệu: vết loang có hình dạng rõ ràng, thường lan từ một điểm ra, và nặng lên sau mưa chứ không theo ngày nồm. Hay gặp ở tường tiếp giáp bên ngoài, tường giáp nhà bên, quanh cửa sổ, và dưới ban công tầng trên.
Chữa đúng cách là xử lý từ mặt ngoài — chống thấm mặt tiếp xúc với nước, trám khe nứt, xử lý chỗ tiếp giáp. Sơn chống thấm phía trong chỉ đẩy nước ra sau lớp sơn và làm nó bong nhanh hơn.
Với tường giáp nhà hàng xóm thì việc này cần trao đổi với bên kia, và nên nói sớm khi vết còn nhỏ — để lâu thành hỏng cả hai bên rồi mới bàn thì khó hơn nhiều.
Thấm ngược từ nền lên
Dấu hiệu rất đặc trưng: ẩm chỉ có ở dải chân tường, cao chừng nửa mét trở xuống, chạy dài theo tường, có khi kèm lớp muối trắng lấm tấm trên bề mặt. Nhà cũ, nhà tầng một, nhà xây trên nền đất ẩm hay gặp.
Đây là nhóm khó xử lý nhất và thường phải can thiệp vào lớp chống ẩm của tường, không phải việc sơn phết. Nếu vết ở mức nhẹ thì nhiều người sống chung với nó; nếu nặng thì cần thợ có kinh nghiệm về chống thấm, và nên hỏi rõ họ định làm gì chứ đừng chỉ hỏi giá.
Rò rỉ đường ống
Dấu hiệu: vết ẩm ở một chỗ cố định, không thay đổi theo thời tiết, và thường nằm gần khu vực có ống — sau bếp, cạnh nhà vệ sinh, dưới sàn nhà tắm tầng trên.
Đây là nhóm cần xử lý sớm nhất, vì nước rò kéo dài làm hỏng kết cấu và có thể chạm tới đường điện âm tường. Cách kiểm nhanh tại nhà: khoá van tổng vài giờ và xem đồng hồ nước có nhích không; nếu có thì chắc chắn đang rò ở đâu đó. Phát hiện rò thì gọi thợ ngay, đừng chờ qua mùa nồm.
Cách phân biệt tại nhà
Có một phép thử đơn giản mà thợ hay dùng để tách ngưng tụ với thấm: dán kín một miếng nhựa trong hoặc giấy bạc lên vùng tường nghi ngờ, bịt kín bốn mép bằng băng dính, để một ngày rồi xem.
Nếu nước đọng ở mặt ngoài miếng nhựa — phía tiếp xúc với không khí phòng — thì đó là ngưng tụ. Nếu nước đọng ở mặt trong, tức mặt áp vào tường, thì ẩm đang đi từ trong tường ra, nghĩa là thấm.
Phép thử này không tốn gì và trả lời được câu hỏi quan trọng nhất trước khi bỏ tiền.
Vì sao sơn lại mà vẫn bong
Ba lý do phổ biến, và cả ba đều là chuyện thứ tự chứ không phải chuyện chất lượng sơn.
Sơn lên tường còn ẩm. Lớp sơn cần bề mặt khô mới bám; sơn chồng lên tường ẩm là bong sau vài tháng. Trong mùa nồm, tường gần như không bao giờ đủ khô — đây là lý do nên để việc sơn lại sang mùa hanh.
Không cạo hết lớp cũ đã bong. Sơn mới bám vào lớp cũ đang mục thì nó bong theo lớp cũ.
Chưa xử lý nguồn ẩm. Lý do gốc rễ. Nếu nước vẫn vào thì mọi lớp sơn đều chỉ là tạm.
Việc làm được ngay trong mùa nồm
- Kéo tủ, giường, ghế cách tường một khoảng cho thoáng.
- Không phơi quần áo ướt trong phòng kín.
- Bật chế độ khô của điều hoà hoặc máy hút ẩm ở phòng nặng nhất.
- Lau vết mốc mới bằng khăn ẩm rồi lau khô ngay — mốc mới dễ xử hơn mốc đã ăn sâu.
- Kê đồ gỗ, giấy tờ, sách vở lên cao khỏi chân tường ẩm.
- Chụp ảnh vết ẩm kèm ngày tháng. Bộ ảnh theo thời gian là thứ hữu ích nhất khi gọi thợ.
Còn việc đục, trám, chống thấm, sơn lại thì để sang mùa hanh. Làm trong mùa nồm hầu như chắc chắn phải làm lại.
Khi nào gọi thợ và hỏi gì
Gọi thợ khi: vết lan rộng theo thời gian; có nước nhỏ giọt; mốc quay lại ngay sau khi lau; xuất hiện vết nứt kèm ẩm; hoặc ẩm ở gần ổ điện và đường điện âm tường.
Ba câu nên hỏi trước khi đồng ý: Theo anh nguồn ẩm là gì? — người trả lời được cụ thể thường đáng tin hơn người nói ngay tới giá. Xử lý từ mặt trong hay mặt ngoài? Bảo hành thế nào và trong bao lâu?
Riêng ẩm gần đường điện thì đó là việc của thợ điện, và nên xử lý sớm chứ không chờ hết mùa.
Tóm lại
Bốn nguồn ẩm cho ra bốn cách chữa khác nhau, và sơn lại chỉ đúng với một trong bốn. Dùng phép thử miếng nhựa dán kín để tách ngưng tụ với thấm trước khi bỏ tiền.
Trong mùa nồm chỉ làm phần thoáng khí, hút ẩm, lau mốc mới và chụp ảnh ghi nhận. Phần đục trám và sơn lại để sang mùa hanh — sơn lên tường còn ẩm là cách chắc chắn nhất để sang năm phải làm lại từ đầu.