Khi được chọn hướng: dựng nhà trên đất rộng ở ngoại thành
Bài về hướng nhà miền Bắc đã nói vì sao "làm nhà hướng nam" có cơ sở vật lý, và cũng nói rằng phần lớn nhà trong phố không chọn được hướng vì mặt tiền quyết định.
Ở ngoại thành thì khác. Khi thửa đất rộng hơn bề ngang căn nhà, người xây thực sự có quyền chọn — và bài này nói chọn theo gì.
Lợi thế thật của đất rộng
Trước khi bàn hướng, cần thấy rõ đất rộng cho những gì:
- Chọn được hướng nhà độc lập với hướng đường.
- Chừa khoảng lùi — nhà không sát đường thì đỡ bụi và tiếng.
- Có nhiều mặt thoáng, tức là thông gió xuyên thực sự làm được.
- Cửa sổ mở được ở cả bốn phía mà không nhìn thẳng sang nhà bên.
Điểm thứ ba và bốn thường giá trị hơn cả chuyện hướng — nhà nhiều mặt thoáng ở hướng trung bình vẫn dễ chịu hơn nhà một mặt thoáng ở hướng đẹp.
Hướng nam ở miền Bắc: dùng thế nào cho đúng
Nhắc lại cơ sở đã nói ở bài trước: mặt nam đón gió mát mùa hè, quay lưng với gió mùa đông bắc, và tránh được nắng tây gắt.
Áp dụng cụ thể khi thiết kế:
- Đặt phòng ở nhiều nhất về phía nam và đông nam — phòng khách, phòng ngủ chính, chỗ ngồi làm việc.
- Dồn khu phụ về phía tây — nhà tắm, kho, cầu thang, chỗ giặt. Chúng chịu được nắng chiều.
- Cửa sổ phía tây làm nhỏ, hoặc có che nắng ngoài.
- Phía bắc mở vừa phải, vì mùa đông gió lạnh về từ hướng đó.
Điểm thứ hai là kỹ thuật hữu dụng nhất trong bài: không tránh được nắng tây thì đặt vào đó những phòng không cần mát.
Che nắng bên ngoài
Đất rộng còn cho một thứ mà nhà phố không có: chỗ để che nắng ở phía ngoài tường.
Che ngoài hiệu quả hơn che trong nhiều, vì nó chặn nhiệt trước khi vào — rèm bên trong chỉ cản sáng, nhiệt đã qua kính thì ở lại.
- Mái đua, ô văng phía trên cửa sổ.
- Cây bóng mát phía tây — trồng cách tường đủ xa để rễ không ảnh hưởng móng.
- Giàn cây, tường hoa.
- Hiên trước nhà — vừa che vừa là chỗ ngồi.
Đặt nhà ở đâu trên thửa
Câu hỏi này thường quan trọng ngang chuyện hướng:
- Chừa sân trước hay sân sau — sân sau riêng tư hơn và dùng được nhiều hơn; sân trước đẹp nhưng ít dùng.
- Đủ khoảng cách với nhà bên để cửa sổ hai bên không đối nhau.
- Chừa lối cho xe vào tới nơi, kể cả xe chở đồ nặng sau này.
- Không đặt nhà ở chỗ trũng nhất thửa — nước sẽ tụ về đó.
- Nghĩ trước chỗ mở rộng sau này nếu có ý định.
Điểm cuối hay bị bỏ qua: nhiều nhà đặt giữa thửa cho cân đối rồi sau này không mở rộng được về phía nào.
Cổng và tường rào
Vài điểm thực tế và một phần theo nếp:
- Cổng nên nhìn thấy được từ trong nhà — an toàn, và tiện khi có khách.
- Không mở cổng ở chỗ đường đâm thẳng vào nếu chọn được.
- Tường rào thoáng phần trên giúp gió lưu thông, kín đặc thì hầm.
- Theo nếp, nhiều nhà tránh để cổng nhìn thẳng suốt vào cửa chính — cách hóa giải quen thuộc là lệch trục hoặc đặt bình phong, hàng cây.
Điểm cuối có lý do dùng được ngay cả khi không theo nếp: nó chắn tầm nhìn từ ngoài đường vào thẳng trong nhà.
Cân giữa hướng và mọi thứ khác
Nếu phải xếp thứ tự ưu tiên khi thiết kế trên đất rộng:
- Nền và thoát nước — sai là sửa rất tốn.
- Số mặt thoáng và thông gió xuyên.
- Hướng của các phòng ở chính.
- Hướng chung của ngôi nhà.
- Các yếu tố theo tuổi gia chủ.
Nhiều người làm ngược thứ tự này — chọn hướng theo tuổi trước rồi ép mọi thứ khác theo. Đất rộng cho phép làm đúng thứ tự, và đó là lợi thế lớn nhất của việc xây mới ở ngoại thành.
Nồm và mùa đông trong nhà xây mới
Xây mới ở miền Bắc là dịp xử được hai thứ mà nhà cũ phải chịu đựng:
- Nồm — bàn với thợ về lớp chống ẩm cho nền ngay từ đầu. Làm lúc đổ nền rẻ hơn nhiều so với xử sau, và như bài về nồm đã nói thì sàn lạnh gặp khí ẩm nóng là gốc của hiện tượng.
- Mùa đông — cửa kín khít giữ ấm rõ rệt, và đây là chỗ tiền bỏ ra có kết quả thấy được hằng năm.
- Chỗ phơi có mái — miền Bắc có những đợt mưa phùn dài ngày, nhà xây mới nên tính sẵn chỗ phơi che được mưa mà vẫn thoáng gió.
- Quạt hút ở bếp và nhà tắm — đi đường ống ngay từ khi xây thay vì khoan tường sau.
Bốn việc này đều thuộc loại làm lúc xây thì nhỏ, làm sau thì phiền và tốn.