Phố cổ và nhà tập thể cũ: ở trong cái không sửa được nhiều
Nhà phố cổ và nhà tập thể cũ khác nhau về kiểu dáng nhưng chung một hoàn cảnh: phần lớn thứ gây khó chịu lại là thứ không được phép hoặc không thể sửa.
Bài này nói những gì làm được trong phạm vi đó.
Trước hết: hỏi về giới hạn
Với nhà trong khu phố cổ, việc sửa chữa và thay đổi mặt ngoài thường có quy định riêng, và quy định này khác nhau theo khu vực cũng như thay đổi theo thời gian.
Đây là việc phải hỏi chính quyền địa phương trước khi làm gì đụng tới kết cấu hay mặt ngoài — không nên làm theo lời truyền miệng hay theo việc nhà bên cạnh đã làm.
Với nhà tập thể, ngoài quy định chung còn có ràng buộc thực tế: kết cấu đã cũ và dùng chung với các căn khác, nên việc đục phá có thể ảnh hưởng tới nhà bên.
Đặc điểm chung: sâu, tối, và ẩm
Ba vấn đề hay gặp nhất, xếp theo mức ảnh hưởng:
Thiếu sáng. Nhà phố cổ rất sâu và thường chỉ có mặt trước; nhà tập thể có cửa sổ nhưng nhiều căn bị chắn bởi công trình cơi nới xung quanh.
Ẩm. Tường cũ không có lớp cách ẩm, và nhiều nhà có phần tiếp đất trực tiếp. Mùa nồm ở đây nặng hơn hẳn nhà mới, như đã nói ở bài riêng.
Thông gió kém. Ít mặt thoáng, và các mặt có thì thường bị chắn.
Những gì làm được về ánh sáng
- Sơn màu nhạt cho mảng lớn — cách rẻ nhất và hiệu quả rõ với nhà tối.
- Gương ở cuối hành lang hoặc phần sâu — nhân sáng và tạo chiều sâu.
- Đèn nhiều tầng — với nhà thiếu sáng tự nhiên thì đèn không còn là bổ trợ mà là nguồn chính, nên đầu tư đáng.
- Bỏ bớt đồ chắn cửa sổ — nhiều nhà tự chắn mất phần sáng ít ỏi mà không để ý.
- Ô kính giữa các phòng nếu được phép — cho sáng lan vào trong.
Những gì làm được về ẩm
- Máy hút ẩm cho một hai phòng chính — thực tế hơn là cố xử cả căn.
- Chừa khe giữa đồ gỗ và tường ngoài, kê cao khỏi sàn.
- Quạt hút ở nhà tắm chạy lâu hơn sau khi tắm.
- Gói hút ẩm trong tủ, thay định kỳ.
- Sơn chống ẩm cho mảng tường hay mốc — nhưng phải xử nguồn trước, nếu không mốc quay lại.
Không gian chung: phần khó nhất
Đây là đặc thù mà nhà riêng không có. Cầu thang, hành lang, sân chung, và ở nhiều nơi là cả khu phụ dùng chung.
Vài điều thực tế:
- Không lấn thêm ra phần chung — dù nhà khác đã lấn. Đây là nguồn mâu thuẫn dai dẳng nhất trong các khu này.
- Việc sửa chữa phần chung nên bàn với các hộ trước khi làm, kể cả khi mình bỏ tiền.
- Đèn ở lối đi chung — việc nhỏ, chi phí chia được, và cải thiện an toàn cho tất cả.
- Thoát nước và rác — hai thứ ảnh hưởng tới mọi hộ và cần thống nhất.
Điểm đầu đáng nhấn: trong khu nhà cũ, quan hệ hàng xóm ảnh hưởng tới chất lượng sống nhiều hơn bất cứ cải tạo nào — vì mọi thứ đều dùng chung.
An toàn: nhóm ưu tiên cao nhất
Với nhà cũ, mấy thứ này nên kiểm trước mọi việc cải thiện khác:
- Hệ thống điện — dây cũ, ổ cắm quá tải, và việc cắm thêm nhiều thiết bị hiện đại vào hệ thống thiết kế cho nhu cầu ngày xưa.
- Lối thoát khi có sự cố — nhà sâu và hẹp thì đây là chuyện nghiêm túc. Nên biết rõ lối ra và giữ nó thông.
- Kết cấu — nứt lớn, sàn võng, ban công xuống cấp. Đây là việc cần người có chuyên môn xem.
- Bếp và bình gas trong không gian chật.
Nhóm này không thuộc phạm vi phong thủy, nhưng nó quan trọng hơn mọi thứ khác trong bài.
Cái được của nhà cũ
Nói cho cân bằng, vì bài này liệt kê nhiều vấn đề:
- Vị trí — thường ở trung tâm, gần mọi thứ, đi lại thuận.
- Cộng đồng — hàng xóm quen nhau nhiều đời, và đó là thứ khu mới hiếm có.
- Trần cao ở nhiều nhà cũ — mát hơn nhà mới cùng diện tích.
- Vật liệu dày — tường dày giữ nhiệt chậm, nhà không nóng lên đột ngột.
Nhiều người ở đây không đổi đi nơi khác, và lý do thường nằm ở hai điểm đầu chứ không phải ở căn nhà.
Nếu đang cân nhắc mua nhà trong khu cũ
Vài điều nên hỏi và xem trước khi quyết:
- Giấy tờ và tình trạng pháp lý — với nhà cũ và nhà chung sở hữu thì đây là phần phức tạp nhất, cần người có chuyên môn xem.
- Phần nào là của riêng, phần nào dùng chung — hỏi rõ và đối chiếu giấy tờ, vì đây là nguồn tranh chấp phổ biến.
- Kết cấu và tuổi công trình — nhờ người có nghề đánh giá, nhất là với nhà tập thể đã lâu năm.
- Đi xem vào ngày mưa và trong đợt nồm nếu có thể — hai lúc này lộ ra nhiều thứ mà ngày nắng không thấy.
- Hỏi hàng xóm về ngập, về thấm, và về những gì đang tranh chấp trong khu.
Điểm cuối là điều rẻ nhất và cho nhiều thông tin nhất — cùng lời khuyên đã nói ở bài xem đất, và nó đúng với nhà cũ hơn cả.